زانـو یکی از مهمترین مفاصل تحملکننده وزن بدن است و نقش اساسی در تعادل و الگوی صحیح راه رفتن دارد. هرگونه ناهنجاری در راستای زانو میتواند بهمرور زمان باعث درد، خستگی زودرس، افزایش فشار روی مفاصل و اختلال در حرکت شود. از شایعترین ناهنجاریهای اندام تحتانی، زانوی پرانتزی و زانوی ضربدری هستند که در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان دیده میشوند و در صورت بیتوجهی میتوانند مشکلات اسکلتیـعضلانی گستردهتری ایجاد کنند.
شناخت تفاوت زانوی پرانتزی و زانوی ضربدری و بررسی دقیق علت آنها، اولین گام برای انتخاب درمان اصولی و پیشگیری از پیشرفت آسیبهای مفصل زانو است. در کلینیک سلامت پا پردیس، تشخیص این ناهنجاریها با استفاده از فوت اسکن (Foot Scan) و ارزیابی تخصصی الگوی ایستادن و راه رفتن انجام میشود تا میزان فشار و نحوه توزیع وزن در پاها بهصورت دقیق مشخص گردد. این کلینیک تمرکز خود را بهطور کامل بر درمانهای غیرجراحی و غیرتهاجمی قرار می دهد.
زانوی پرانتزی چیست و چه عوارضی دارد؟
زانوی پرانتزی یا Genu Varum یکی از ناهنجاریهای شایع در راستای اندام تحتانی است. در این وضعیت، زمانی که فرد صاف میایستد و قوزک پاها در کنار یکدیگر قرار میگیرند، زانوها از هم فاصله دارند و پاها ظاهری شبیه به پرانتز پیدا میکنند. این ناهنجاری باعث میشود وزن بدن بهطور نامتعادل روی زانوها توزیع شود و فشار بیشتری به بخش داخلی مفصل زانو وارد گردد. تداوم این فشار میتواند در طول زمان منجر به درد مزمن زانو، خستگی زودرس پاها و حتی ساییدگی غضروف و آرتروز زودرس شود.
عوامل مختلفی میتوانند در بروز یا تشدید زانوی پرانتزی نقش داشته باشند. از مهمترین علل آن میتوان به اختلالات بیومکانیکی کف پا اشاره کرد که باعث توزیع نادرست فشار در اندام تحتانی میشود. اضافه وزن نیز با افزایش بار وارده بر زانوها، این ناهنجاری را تشدید میکند. در برخی افراد، سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی نقش تعیینکننده دارند. همچنین الگوی نادرست راه رفتن یا دویدن و آسیبها یا شکستگیهای درماننشده اندام تحتانی میتوانند به مرور باعث تغییر راستای زانو و ایجاد حالت پرانتزی شوند.
زانوی ضربدری چیست و چه پیامدهایی دارد؟
زانوی ضربدری یا Genu Valgum یکی از ناهنجاریهای شایع در راستای اندام تحتانی است که در آن هنگام ایستادن، زانوها به یکدیگر نزدیک یا کاملاً چسبیده میشوند، در حالی که قوزک پاها از هم فاصله دارند. در این وضعیت، محور طبیعی اندام تحتانی تغییر کرده و توزیع وزن بدن بهصورت نادرست انجام میشود. بهگونهای که فشار اصلی روی بخش خارجی مفصل زانو متمرکز میگردد. ادامهدار بودن این فشار میتواند باعث بروز درد زانو، خستگی زودرس پاها و کاهش تحمل فعالیتهای روزمره شود.
عوامل متعددی در بروز یا تشدید زانوی ضربدری نقش دارند. یکی از مهمترین آنها ضعف عضلات لگن و ران و کاهش کنترل محور اندام تحتانی است که باعث انحراف زانو به سمت داخل میشود. همچنین اختلالات ساختاری کف پا میتواند الگوی ایستادن و راه رفتن را تغییر داده و فشار غیرطبیعی به زانو وارد کند. اضافه وزن، بهویژه در کودکان، با افزایش بار وارده بر مفاصل، احتمال ایجاد یا تشدید این ناهنجاری را افزایش میدهد. در برخی موارد نیز رشد نامناسب استخوانها در سنین پایین عامل اصلی بروز زانوی ضربدری محسوب میشود.
تفاوت زانوی پرانتزی و زانوی ضربدری
- جهت انحراف زانو: زانوی پرانتزی به سمت خارج، زانوی ضربدری به سمت داخل
- محل تمرکز فشار: زانوی پرانتزی روی بخش داخلی مفصل، زانوی ضربدری روی بخش خارجی مفصل
- علت اصلی: گاهی منشأ مشکل فقط زانو نیست و بیومکانیک کف پا و نحوه تماس آن با زمین نقش مهمی دارد
- اهمیت بررسی: ارزیابی دقیق کف پا و الگوی راه رفتن برای تشخیص و درمان مؤثر ضروری است
تفاوت ناهنجاریهای زانو در کودکان و بزرگسالان
در کودکان، انعطافپذیری استخوانها و مفاصل باعث میشود بسیاری از ناهنجاریها قابل اصلاح باشند. تشخیص به موقع و اصلاح بیومکانیک اندام تحتانی، تمرینهای اصلاحی و کنترل الگوی راه رفتن میتواند از پیشرفت ناهنجاری و بروز مشکلات بلندمدت جلوگیری کند.
در بزرگسالان، اصلاح کامل انحرافات محدودتر است، اما کاهش درد، بهبود عملکرد روزمره و پیشگیری از تخریب مفصل همچنان ممکن است. تمرکز درمان روی اصلاح بیومکانیک، کاهش فشار روی زانو و تقویت عضلات لگن و ران است.
در هر دو گروه، بررسی محور اندام تحتانی و کف پا برای تشخیص دقیق و انتخاب روش درمانی مؤثر ضروری است.
اهمیت بررسی کف پا
کف پا نقش پایهای در حفظ تعادل و راستای اندام تحتانی دارد و تاثیر مستقیم بر عملکرد زانو و کل اندام تحتانی میگذارد. بررسی دقیق وضعیت پا و نحوه توزیع فشار هنگام ایستادن و راه رفتن، به شناسایی علت انحراف زانو کمک میکند و مشخص میسازد که آیا منشأ مشکل از خود زانوست یا از بیومکانیک کف پا ناشی میشود. این ارزیابی، کلید طراحی روش درمانی مؤثر و پیشگیری از پیشرفت ناهنجاریها است.
درمان زانوی پرانتزی و ضربدری بدون جراحی
در بسیاری از موارد، درمان غیرجراحی میتواند باعث کاهش درد، اصلاح راستای اندام تحتانی و جلوگیری از پیشرفت ناهنجاری شود. این روش بر اساس اصلاح بیومکانیک بدن و توزیع صحیح فشار روی پا و زانو انجام میشود و برای کودکان و بزرگسالان مناسب است.
مراحل درمان:
- بررسی وضعیت پا و محور اندام تحتانی
- تحلیل فشارها و الگوی ایستادن با استفاده از اسکن پا
- طراحی و تجویز کفی طبی اختصاصی متناسب با شرایط هر فرد
- استفاده از صندل طبی کامپیوتری برای اصلاح الگوی راه رفتن در طول روز
مزایای درمان:
- کاهش فشارهای غیرطبیعی روی مفصل زانو
- اصلاح راستای اندام تحتانی
- پیشگیری از پیشرفت ناهنجاری
- کاهش احتمال ابتلا به آرتروز زانو
- اصلاح تدریجی انحراف در کودکان و کنترل درد در بزرگسالان
این روش، رویکردی غیرتهاجمی، ایمن و مؤثر برای مدیریت زانوی پرانتزی و ضربدری است و بدون نیاز به جراحی یا تزریق، کیفیت زندگی و عملکرد حرکتی افراد را بهبود میبخشد.
درمان ناهنجاریهای زانو در کرج و فردیس
در کلینیک سلامت پا پردیس در کرج و فردیس، درمان غیرجراحی زانوی پرانتزی و زانوی ضربدری با تمرکز بر اصلاح بیومکانیک اندام تحتانی انجام میشود. در این روش، ابتدا کف پا و محور اندام تحتانی بهصورت دقیق ارزیابی میگردد تا منشأ مشکل مشخص شود. سپس با بهرهگیری از اسکن پا، طراحی کفی طبی اختصاصی و صندل طبی کامپیوتری، الگوی راه رفتن اصلاح شده و فشار غیرطبیعی از روی مفصل زانو کاهش مییابد. این رویکرد ایمن، غیرتهاجمی و تخصصی، به کاهش درد، اصلاح راستای اندام و پیشگیری از پیشرفت ناهنجاریها کمک میکند.
سؤالات متداول
۱. آیا زانوی پرانتزی و ضربدری قابل پیشگیری هستند؟
با اصلاح نحوه ایستادن و راه رفتن، استفاده از کفش و کفی مناسب و کنترل وزن، میتوان از پیشرفت ناهنجاریها جلوگیری کرد.
۲. آیا درمان غیرجراحی برای بزرگسالان موثر است؟
بله، کاهش درد و جلوگیری از تخریب زانو امکانپذیر است، اما اصلاح کامل در مقایسه با کودکان محدودتر است.
۳. اسکن پا چه کمکی میکند؟
اسکن پا فشارهای غیرطبیعی را مشخص میکند و پایه طراحی کفی و صندل طبی اختصاصی میباشد.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.