عقبزدگی زانو حالتی است که در آن مفصل زانو بیش از حد به سمت عقب حرکت میکند. برای رفع این مشکل، تمرینات و روشهای درمانی مختلفی وجود دارد که هدف آنها اصلاح عقب زدگی زانو است. این وضعیت معمولاً به دلیل ضعف عضلهی چهارسر ران، که مسئول صاف نگه داشتن زانو و خم کردن لگن است، یا آسیب به رباط صلیبی قدامی (ACL) ایجاد میشود
این عارضه در افراد مبتلا به بیماریهای عصبی مانند سکته مغزی، فلج مغزی و آتروفی عضلانی نخاعی (SMA)، همچنین در بیمارانی که تحت عمل جراحی بازسازی ACL یا تعویض مفصل زانو قرار گرفتهاند، شایعتر است.
به دلیل فشار بیش از حدی که به مفصل وارد میشود، این افراد هنگام راه رفتن بهویژه در زمان تحمل وزن روی پای آسیبدیده، دچار خمشدگی ناخواستهی زانو میشوند. این موضوع باعث کاهش ثبات حرکتی و افزایش خطر زمینخوردن میگردد.
تعریف عقبزدگی بیش از حد زانو
اگر زانو بیش از ۱۰ درجه از وضعیت خنثی فراتر برود، این حالت به عنوان هایپراکستنشن زانو یا عقبزدگی بیش از حد طبقهبندی میشود.
این مشکل که به آن ژنو ریکورواتوم نیز گفته میشود، بهویژه در زنان به دلیل شلی رباطها شایعتر است و در بسیاری از موارد زمینهی ژنتیکی دارد.
چرا عقبزدگی زانو اتفاق میافتد؟
بهطور کلی عقبزدگی زانو میتواند هم به دلیل مشکلات حرکتی و اختلالات استخوانی و هم در اثر ضعف عضلات ران (مانند چهارسر ران و همسترینگ) ایجاد شود. این عوامل باعث کاهش ثبات مفصل زانو شده و زمینه بروز عقب زدگی زانو را فراهم میکنند.
برخی از مهمترین دلایل عقبزدگی زانو عبارتند از:
۱. مشکلات و نقایص مادرزادی
مانند دیستروفی عضلانی دوشن که باعث ضعف پیشروندهی عضلات میشود.
۲. آسیبدیدگی لیگامانهای زانو
بهویژه پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL) که در پایداری زانو نقش حیاتی دارد.
۳. عدم همراستایی استخوانها
هماهنگ نبودن محور استخوان ران و ساق با مفصل زانو.
۴. جوش نخوردن صحیح استخوانها
بهویژه در کودکان یا پس از شکستگی، زمانی که استخوانهای ران و ساق به درستی به هم متصل نمیشوند.
۵. اختلال در توازن اندامها
اختلاف طول پاها یا توزیع نامتعادل وزن بدن میتواند فشار مضاعفی بر زانو وارد کند.
۶. آسیبهای ورزشی
فعالیتهایی مثل دویدن، اسکی یا فرود غیرایمن پس از پرش ممکن است باعث ضربه به زانو و در نهایت عقبزدگی شوند.
۷. بیماریهای نورولوژیک
از جمله فلج مغزی (CP)، اماس (MS) و سایر بیماریهای عصبی که کنترل عضلات را مختل میکنند.
نشانههای عقبرفتگی زانو
مهمترین علامت این عارضه تغییر شکل ظاهری (دفورمیتی) زانو و بیثباتی مفصل به دلیل ضعف یا آسیب رباطهاست. شدت علائم معمولاً به میزان آسیب و ضعف عضلانی بستگی دارد. برخی نشانههای رایج عبارتند از:
- درد و التهاب
بهویژه هنگام راه رفتن یا وارد کردن فشار روی زانو.
- تورم و کبودی
از خفیف تا شدید، بسته به شدت آسیب.
- خشکی و اسپاستیسیته (گرفتگی عضلانی)
که میتواند حرکت مفصل را محدود کند.
- ایجاد صدا در زانو
هنگام حرکت، به صورت کلیک یا تقتق.
- کاهش دامنه حرکتی
هم در خم کردن و هم در صاف کردن زانو.
- اختلال در راه رفتن و تعادل
فرد ممکن است هنگام راه رفتن دچار لغزش یا لنگش شود.
- تجمع مایع (افیوژن) در مفصل
که به صورت جمع شدن آب در اطراف زانو دیده میشود.
- ناتوانی در تحمل وزن روی یک پا
بهویژه هنگام ایستادن یا فعالیتهای روزمره.
در ادامه چند تمرین کاربردی معرفی میشود که میتوانند به اصلاح عقب زدگی زانو کمک کرده و نقش مهمی در بهبود الگوی راه رفتن و افزایش ثبات مفصل زانو داشته باشند.
انقباض ایزومتریک عضله چهارسر ران
برای اصلاح عقب زدگی زانو و بهبود راه رفتن، یکی از بهترین تمرینها انقباض ایزومتریک عضله چهارسر ران است. در این حرکت کافی است یک حوله لولهشده پشت زانو قرار دهید، سپس در حالت درازکش زانو را به عقب فشار دهید، شش ثانیه نگه دارید و بعد رها کنید. این تمرین را میتوان ده تا بیست بار تکرار کرد و بهتر است هنگام انجام آن نفس کشیدن منظم فراموش نشود.
شورت آرک کوادز
تمرین بعدی شورت آرک کوادز نام دارد. در این روش، یک حوله بزرگتر پشت زانو قرار میگیرد و پا به سمت بالا بلند میشود تا ران و زانو در یک راستا قرار گیرند. سپس پا به آرامی پایین آورده میشود تا پاشنه دوباره به زمین برسد. این حرکت هم ده تا بیست بار تکرار میشود و برای پیشرفتهتر کردن آن میتوان از وزنههای یک تا دو کیلویی در مچ پا استفاده کرد.
بالا بردن پا در وضعیت صاف
حرکت سوم بالا بردن پا در وضعیت صاف است. فرد به پشت دراز میکشد و پای آسیبدیده را صاف بالا میبرد، شش ثانیه نگه میدارد و سپس به آرامی پایین میآورد. این تمرین نیز ده تا بیست بار انجام میشود و ابتدا میتوان فقط با وزن بدن کار کرد، اما در مراحل بعدی استفاده از وزنه مچ پا به سختتر شدن حرکت کمک میکند.
اسکات
تمرین بعدی اسکات است که با باز کردن پاها به اندازه عرض شانه انجام میشود. فرد با خم کردن هر دو زانو و پایین آوردن بدن، وزن خود را روی پاها میاندازد و وضعیت را حدود شش ثانیه حفظ میکند، سپس به آرامی به حالت اولیه بازمیگردد. این حرکت هم ده تا بیست بار تکرار میشود و در صورت نیاز میتوان آن را با تکیه به دیوار انجام داد تا کنترل بهتری حاصل شود.
بالا رفتن از استپ ورزشی
تمرین دیگر بالا رفتن از استپ ورزشی است. فرد با پای راست روی استپ میرود و بدن خود را بالا میکشد تا پای چپ هم روی آن قرار گیرد، سپس با پای چپ به آرامی پایین میآید. این تمرین برای هر پا ده تا بیست بار تکرار میشود و در صورت نیاز میتوان وزنه مچ پا اضافه کرد تا تمرین چالشبرانگیزتر شود.
استفاده از دستگاه بیوفیدبک
در نهایت، استفاده از دستگاه بیوفیدبک میتواند نقش مؤثری در اصلاح عقب زدگی زانو داشته باشد. این دستگاه با ارائه بازخورد لحظهای کمک میکند تا فرد مطمئن شود عضلات درست فعال میشوند و حرکت صحیح انجام میگیرد. همچنین به بررسی دامنه حرکتی و میزان بهبود در طول تمرینات کمک میکند.
اصلاح عقب زدگی زانو (بکنی)
اصلاح عقب زدگی زانو نیازمند تشخیص صحیح و بهموقع است، چرا که در بسیاری از موارد میتوان با تمرینات اصلاحی و روشهای غیرتهاجمی، مشکل را برطرف کرده و نیاز به جراحی را به حداقل رساند. در این عارضه، هنگام ایستادن، مفصل زانو بیش از حد به عقب میرود و همین موضوع باعث میشود ساق پا نسبت به ران زاویه غیرطبیعی پیدا کند. این حالت ممکن است یک یا هر دو زانو را درگیر کند و معمولاً در زنان شایعتر است.
عقبزدگی یا بکنی توانایی مفصل برای تحمل وزن را کاهش میدهد و در نتیجه ثبات کلی زانو نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. این مشکل در برخی افراد با درد یا ناراحتی در مفصل یا اطراف زانو همراه است که شدت آن بسته به علت زمینهای، ساختار بدنی و شرایط فردی میتواند از درد خفیف و گهگاهی تا درد شدید و مداوم متفاوت باشد.
در کلینیک سلامت پا پردیس، تشخیص دقیق این عارضه با استفاده از دستگاه فوت اسکن انجام میشود و سپس با برنامههای تمرینی اصلاحی و استفاده از تجهیزات کمکی، درمان بهگونهای طراحی میشود که هم از پیشرفت مشکل جلوگیری کند و هم کیفیت راه رفتن و ثبات مفصل زانو را بهبود بخشد. هدف این است که بیمار بدون نیاز به روشهای تهاجمی مثل جراحی، به زندگی روزمرهی فعال و بدون درد بازگردد.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.