انحراف زانو به داخل که به آن زانوی ضربدری یا والگوس زانو (genu valgum) نیز می گویند، حالتی ست که در آن زانوها به سمت داخل انحراف دارند. طوری که زمان ایستادن، مچ پاها از هم فاصله دارند ولی زانوها به یکدیگر چسبیده اند.
این وضعیت یکی از ناهنجاریهای رایج در اندام تحتانی بدن محسوب می شود که بیشتر بخشی طبیعی از فرآیند رشد و تکامل کودکان است و در سنین نوپایی تا دوره ابتدایی مشاهده میشود.
انحراف زانو به داخل در سه سالگی عموما به شدیدترین حالت خود میرسد، اما گاهی اصلاح میشود و بهبود می یابد. این ناهنجاری در دختران معمولا بیشتر از پسران دیده میشود.
انحراف زانو به داخل چگونه ایجاد میشود؟
انحراف زانو به داخل هنگامی بوجود می آید که بین نیروهایی که بر قسمت های داخلی و خارجی مفصل زانو وارد میشوند، تعادل آن بهم بخورد. این وضعیت منجر به افزایش فشار بر بخش داخلی مفصل زانو شده و در طول زمان میتواند باعث توسعه آرتروز شود.
علاوه بر این، ترازبندی غیرطبیعی پاها میتواند فشار زیادی بر عضلات و لیگامانها وارد کند که منجر به درد و بی ثباتی در مفصل زانو میشود.
دلایل انحراف زانو به داخل
علت مشخص و دقیق انحراف زانو به داخل در هر فرد متفاوت می باشد و ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی اثرگذارند. بعضی از علل اصلی این وضعیت عبارتند از:
- آسیب صفحات رشد: آسیبهایی که صفحات رشد پا را تحت تأثیر قرار میدهند، ممکن است منجر به انحراف زانو شوند.
- چاقی: اضافه وزن میتواند خطر ابتلا به انحراف زانو به داخل را افزایش دهد. زیرا اضافه وزن فشار زیادی بر مفصل زانو وارد میکند و ممکن است سبب شدت گرفتن والگوس زانو شود.
- تغذیه نامناسب: کمبود مواد مغذی میتواند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشد. به عنوان مثال، بیماری راشیتیسم که ناشی از کمبود ویتامین D است، میتواند باعث تغییر در تراز استخوانهای پا شود.
- اختلالات مادرزادی یا ژنتیکی: بیماریهایی مانند سندرم داون و یا اختلالات ژنتیکی با تغییرات در ساختار اسکلتی همراه می باشند و سبب ایجاد این مشکل می شوند.
مؤثرترین حرکات اصلاحی برای درمان انحراف زانو به داخل
هدف نهایی تمام روشهای درمانی برای افراد مبتلا به انحراف زانو به داخل، تقویت سه گروه از عضلات می باشند:
- عضلات چهارسر زانو
- عضلات همسترینگ
- عضلات سُرینی (عضلات تشکیلدهنده باسن)
هر کدام از حرکتهای اصلاحی زیر، تمرینات کمفشار و کمخطری می باشند که در تقویت تدریجی این سه گروه عضلات مؤثرند و به بهبود زانو ضربدری کمک زیادی کنند. اگر در هنگام انجام هر کدام از این تمرینات، احساس درد یا ناراحتی حس کردید، فوراً آن را متوقف کنید. در اینجا برخی حرکات اصلاحی مفید برای شما آورده ایم، با ما همراه باشید.
لانگ پهلو
لانگ پهلو با تقویت عضلات ران و اطراف زانو، به بهبود تعادل عضلانی و افزایش استحکام پاها کمک میکند و همچنین سبب تقویت عضلاتی میشود که از زانوها در حین حرکت کمک می گیرند. این حرکت به خصوص عضلات داخل ران و عضلات همسترینگ را هدف قرار میدهد که به ثبات زانو کمک بسزایی میکنند:
- صاف بایستید و پاها را بهاندازه عرض شانه باز کنید.
- یک قدم به سمت راست بروید و پای راست خود را خم کنید، درحالیکه پای چپ صاف و کشیده باقی مانده است.
- زانوی راست را تا جایی که امکان دارد، خم کنید و باسن را به سمت عقب ببرید.
- چند ثانیه در این حالت بمانید و سپس به حالت ایستاده بازگردید.
- این حرکت را برای سمت چپ هم مجددا انجام دهید.
- حرکت را 12 تا 15 بار برای هر پا اجرا کنید.
بالابردن پا از پهلو
این حرکت با تقویت ماهیچه تشکیلدهنده باسن (سرینی)، عضلات خارجی ران و لگن، به بهبود ثبات و تعادل مفصل زانو کمک میکند. در افرادی که انحراف زانو به داخل دارند، ضعف در عضلات اطراف لگن میتواند منجر به افزایش فشار بر زانو شود. با تقویت این عضلات، پاها به طور متعادلتر حرکت میکنند و فشار اضافی از روی مفصل زانو برداشته میشود.
- به پهلو دراز کشیده و بدن خود را مانند یک خط صاف قرار دهید.
- پای زیرین خود را خم کرده تا تعادل داشته باشید. از کش هم میتوانید کمک بگیرید.
- پای بالایی را صاف نگه داشته و بهآرامی تا زاویه ۴۵ درجه از بدن خود بلند کنید.
- در زمان بالابردن پا، عضلات ران و پهلو را سفت و منقبض کنید.
- چند ثانیه نگه دارید و پای خود را بهآرامی پایین بیاورید، اما آن را به زمین نچسبانید.
- حرکت را 8 الی 10 بار برای هر پا اجرا کنید.
حرکت پروانهای
حرکت پروانهای به ثبات زانوها و تقویت عضلات کشاله ران بسیار کمک میکند. این حرکت را بهصورت باز و بسته کردن پا هم اجرا کنید. این حرکت فشار را از روی عضلات داخلی ران کم می کند و انعطاف پذیری آنها را زیاد می کند، که در نهایت از متمایل شدن زانوها به داخل (که یکی از مشکلات اصلی در انحراف زانو به داخل است) جلوگیری میکند.
- روی یک سطح نرم دراز بکشید. میتوانید از تشک یوگا استفاده کنید.
- کف دو پا را به هم بچسبانید و زانوها را به طرفین خم کرده و به زمین نزدیک کنید.
- میتوانید زانوها را برای چند ثانیه در این حالت ثابت نگه دارید. یا آنها را به آرامی مانند حرکت بال زدن پروانه، بالا و پایین کنید.
- حرکت را به طور مداوم و به مدت تا یک دقیقه به آرامی ادامه دهید.
- در آخر، بهآرامی زانوها را به حالت اولیه برگردانید.
بلند کردن پا
این تمرین با تقویت عضلات چهارسر ران و عضلات لگن که نقش بسیار مهمی در تراز بودن و هماهنگی زانو دارند، به بهترشدن وضعیت انحراف زانو به داخل کمک بسزایی میکند. عضلات چهارسر ران به طور مستقیم از زانو پشتیبانی میکنند و با قویتر شدن این عضلات، فرد کنترل بهتری روی حرکت زانوی خود دارد.
- روی زمین یا تشک دراز بکشید و پاها را صاف کنار هم قرار دهید. یک پا را میتوانید خم کنید.
- دست تان را کنار بدن قرار داده و کف دستها را روی زمین بگذارید.
- یک پا را به آرامی و بدون خم کردن زانو، تا زاویه ۳۰ تا ۴۵ درجه از زمین بلند کنید.
- چند ثانیه در این وضعیت بمانید.
- به آرامی پای بلندشده را پایین بیاورید و به وضعیت اولیه بازگردید.
- این حرکت را 12 تا ۱۵ بار برای هر پا مجددا انجام دهید.
- سپس با پای دیگر این حرکت را انجام دهید.
اسکوات سومو
اسکوات سومو عضلات داخلی ران را تقویت کرده و انجام مکرر آن، در بهبود عملکرد زانوها نقش موثری دارد. اسکوات سومو با تقویت عضلات سرینی (باسن)، به تعادل و پایداری زانوها کمک بسیار زیادی میکند.
- پاها را بیش از عرض شانه باز کرده و انگشتان پاهایتان را به سمت بیرون بچرخانید.
- کمر صاف و شانهها را عقب و صاف نگه دارید.
- با خم کردن زانوها و باسن، به آرامی به سمت پایین بیایید، به گونهای که رانها موازی با زمین شوند.
- زانوها را در راستای انگشتان پا نگه دارید و اجازه ندهید که به داخل متمایل شوند.
- پس از مکث کوتاه در پایین، به آرامی از طریق پاشنهها به سمت بالا فشار آورده و به حالت ایستاده بازگردید.
- حرکت را ۱۰ تا ۱۵ بار تکرار کنید.
ورزشهای مفید برای اصلاح انحراف زانو به داخل
یکی از موارد مهم درمان افراد دارای انحراف زانو به داخل، حفظ فعالیتهای جسمانی مکرر و بدون فشار زیاد بر زانو می باشد. این فعالیتها به درمان تخصصی و همچنین تقویت عضلات اطراف زانو و ترازشدن زانوها شوند کمک میکنند.
ورزشهای کمفشار و کمتحرکی مانند دوچرخهسواری، شنا و پیادهروی برای افراد مبتلا به انحراف زانو به داخل توصیه میشوند:
دوچرخه سواری
دوچرخهسواری ورزش بسیار مفیدی برای تقویت عضلات چهار سر ران، ماهیچه همسترینگ و ماهیچه سُرینی محسوب می شود؛ زیرا ماهیچههایی که در افراد که دچار زانوضربدری هستند ضعیف می باشند. دوچرخهسواری مستمر از یک طرف فشار روی مفصل زانو را کم میکند و وزن بدن را به طور یکنواخت توزیع میکند و از طرف دیگر باعث افزایش قدرت و ثبات زانو میشود.
شنا
هنگام شنا و در آب، وزن بدن کمتر میشود و این موضوع کمک میکند تا زانوهای فرد تحت فشار زیادی نباشند. این کاهش فشار به مفاصل اجازه میدهد تا بدون درد و آسیب حرکت کنند. حرکاتی مثل کرال پشت و کرال سینه بدون فشار به زانوها، به بهبود تعادل عضلانی و تقویت عضلات اطراف زانو کمک بسزایی کنند.
پیاده روی
پیادهروی فعالیت بدنی کمفشاری است که میتواند باعث تقویت تدریجی عضلات اطراف زانو، بهخصوص عضلات ران و ساق پا شود. پیادهروی علاوه بر بهبود تعادل عضلات بدن، سبب میشود زانوها زمان حرکت درستتر حرکت کنند.
استفاده از کفش مناسب هنگام پیادهروی سبب می شود فشار به طور یکنواخت روی پاها و زانوها تقسیم شود.
درمانهای تخصصی انحراف زانو به داخل
- استفاده از بریس (آتل زانو): بریسها به گونهای طراحی شدهاند که با قرار دادن زانوها در موقعیت صحیح، از بدتر شدن ناهنجاری جلوگیری میکنند. بریسها به زانو کمک میکنند که هنگام راهرفتن یا فعالیتهای روزانه، در مسیر درستتری حرکت کند و باعث جلوگیری از فشار غیرطبیعی بر مفصل می شوند و در کودکان با انحرافات شدید مفصل زانو تجویز می شود.
- استفاده از کفش استاندارد: کفشهای استاندارد به شکلی طراحی و تولید می شوند که وزن بدن را به طور یکسان روی پاها پخش شوند و مانع از فشار زیاد روی زانوها شوند.
- استفاده از کفی طبی : برخی از افراد ممکن است با مشکلاتی در کف پا یا نحوه قرارگیری پاها مواجه باشند که به انحراف زانو به داخل منجر میشود. در این موارد، کفیهای طبی مخصوص که توسط کلینیک سلامت پا و با تشخیص دستگاه فوت اسکن ساخته شده اند، داخل کفش قرار میگیرند، و به اصلاح وضعیت پاها و بهبود زاویه زانوها کمک بسیار زیادی می کنند.
کلام آخر
بد شکلی زانو در کودکان و نوجوانان با توجه به عوامل زیادی نظیر مادرزادی و ژنتیکی نمایان می شود و همیشه دغدغه این افراد می باشد. در موارد غیر مادرزادی نیز، فشار بیش از حد به استخوان زانو یا آسیبهای مرتب و مداوم سبب تغییر در فرم زانو میشود. همه این موارد انحراف زانو به درمان اصلاحی نیاز دارند و تنها روش درمان غیر جراحی انحراف زانو به داخل استفاده از کفی و صندل های طبی می باشد و انجام ورزش می تواند به این سیستم درمان کمک کند.
شما می توانید با مراجعه به کلینیک سلامت پا در تهران و کرج و تشخیص توسط دستگاه فوت اسکن این موارد را بررسی و اقدامات لازم را انجام دهید.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.